Aracımı Oğlum/Yeğenim Kullanırken Trafik Cezası Yedi, SGK Bana Ceza Kesebilir mi?

Anahtar kelimeler: aile bireyi trafik cezası SGK, oğlum yeğenim trafik cezası SGK, akraba araç kullanımı sigortasız işçilik

Uygulamada sıkça karşılaştığımız, aynı zamanda mağdurlarında büyük bir haksızlık duygusu yaratan bir senaryo var: Ticari aracın sahibi, aracı bir gün oğluna, yeğenine ya da bir yakınına kullandırıyor; bu kişi trafik denetiminde bir cezaya muhatap oluyor ve aylar sonra araç sahibine SGK'dan "sigortasız işçi çalıştırma" gerekçesiyle idari para cezası geliyor. Oysa ortada ne bir ücret ödemesi, ne bir iş ilişkisi, ne de süreklilik arz eden bir çalışma var — sadece bir aile yardımlaşması.

Hayatın Olağan Akışı İlkesi

İdare mahkemeleri bu tür dosyaları değerlendirirken, hayatın olağan akışını göz ardı etmiyor. Bir babanın aracını oğlunun ya da yeğeninin zaman zaman kullanması, toplumsal ve ailevi ilişkilerin doğal bir sonucudur; bu durum tek başına, o kişinin araç sahibinin ücretli işçisi olduğu anlamına gelmez. Yargı kararlarında bu husus açıkça vurgulanmakta ve salt akrabalık ilişkisi içinde araç kullanımının, otomatik olarak bir istihdam ilişkisi doğurmayacağı kabul edilmektedir.

Benzer Diğer Senaryolar

Aile bireyleri dışında da benzer haksız cezalandırma durumlarıyla sık karşılaşılıyor:

• Bir araç tamircisinin, tamir ettiği aracı deneme sürüşüne çıkarırken trafik cezasına muhatap olması,
• Bir arkadaşın, eşya taşımak için ticari aracı ödünç alırken cezaya muhatap olması,
• Araç sahibinin mazereti nedeniyle, yol arkadaşının direksiyona geçmesi sırasında cezaya muhatap olunması.

Bu örneklerin ortak noktası, aracı kullanan kişi ile araç sahibi arasında herhangi bir ücret karşılığı çalışma ilişkisinin bulunmamasıdır. SGK bu ilişkiyi somut biçimde ortaya koymadıkça, salt trafik tutanağına dayanarak kesilen cezalar idare mahkemelerince iptal edilmektedir.

İspat Yükü Kimde?

Burada kritik nokta şudur: İşçi-işveren ilişkisinin varlığını iddia eden ve buna dayanarak ceza kesen taraf SGK'dır; dolayısıyla bu ilişkinin gerçekten var olduğunu somut delillerle (ücret ödemesi, süreklilik, bağımlılık unsuru) ortaya koyma yükümlülüğü de SGK'ya aittir. Araç sahibinin "bu benim akrabamdı, çalışanım değildi" şeklindeki savunması, aksi idarece ispatlanmadıkça geçerliliğini korur.

Bu Tür Bir Cezayla Karşılaşırsanız Ne Yapmalı?

1. Aracı kullanan kişiyle aranızdaki gerçek ilişkiyi (akrabalık, arkadaşlık, arızi yardımlaşma) somut biçimde ortaya koyun.
2. Mümkünse bu ilişkiyi destekleyen yazılı beyan veya tanık bilgisi hazırlayın.
3. SGK'nın dosyada, tutanak dışında herhangi bir ek delil sunup sunmadığını inceleyin.
4. Süre geçirmeden idare mahkemesinde iptal davası açın.

Deneyimin Katkısı

Adana merkezli hukuk pratiğimde, Türkiye'nin dört bir yanından gelen bu tür "aile bireyi" veya "arızi kullanım" kaynaklı SGK ceza dosyalarında, hayatın olağan akışı ilkesini ve ispat yükünün idarede olduğu gerçeğini etkili biçimde işleyerek yüksek oranda iptal kararı elde ediyoruz. Açtığımız yaklaşık 800 davada %95 civarında bir başarı oranına ulaşmamızda bu tür dosyaların önemli bir payı var.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın somut delil durumu farklılık gösterebilir. Benzer bir cezayla karşılaştıysanız, süre geçirmeden değerlendirme yaptırmanızı öneririz.