SGK’nın son yıllarda yoğun şekilde uyguladığı “trafik ceza tutanağına dayanarak sigortasız işçi çalıştırma” iddiası ile kesilen idari para cezaları, idare mahkemelerinde birer birer iptal edilmeye devam ediyor.
📌 Özellikle Adana ve Bingöl İdare Mahkemelerinin 2026 tarihli son kararları, bu uygulamanın hukuka aykırılığını çok net şekilde ortaya koymuştur.
Bu yazıda, her iki mahkemenin kararlarını gerekçeleriyle birlikte analiz ediyoruz.
Her iki mahkeme de şu temel noktada birleşmiştir:
👉 Tek başına trafik ceza tutanağı, sigortasız işçi çalıştırıldığını ispatlamaz.
Çünkü:
(2025/1259 E. – 2026/428 K.)
📎 Karar metni:
ADANA
1. IDARE MAHKEMESI
ESAS NO : 2025/1259
KARAR NO : 2026/428
DAVACI : ......................
VEKILI : AV. AHMET ÇOLAK -(e-tebligat)
DAVALI : SOSYAL GÜVENLIK KURUMU BASKANLIGI -(e-tebligat)
VEKILI : AV. ABDULKADIR SIMSEK -(aynı yerde)
DAVANIN ÖZETI : Davacı tarafından, 5510 sayılı Kanun'un "8. maddesinde belirtilen sigortalı ise giris bildirgesinin, 86. maddesinde öngörülen aylık prim ve hizmet belgelerinin, 9. maddesinde öngörülen sigortalı isten ayrılıs bildirgesinin" kanunda öngörülen süreler içinde
verilmediginden bahisle, aynı kanunun 102. maddesi uyarınca hakkında 52.006,00-TL tutarında
idari para cezası uygulanmasına dair Sosyal Güvenlik Kurumu Baskanlıgı Sosyal Güvenlik Il
Müdürlügü Seyhan Sosyal Güvenlik Merkezi'nin 19.08.2024 tarih 112920611 sayılı isleminin;
hukuka aykırı oldugu, salt trafik ceza tutanagının isçi çalıstırıldıgına delil teskil etmeyecegi,
isyerinde denetim yapılarak ifadelere basvurulması gerekirken bu hususların hiçbirisinin yerine
getirilmedigi, trafik ceza tutanagının trafik kurallarını ihlal fiilinden ibaret bir tutanak olup sigortasız
çalısma tespitini içermedigi ileri sürülerek iptali istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETI : Usule yönelik; davanın süresinde açılmadıgı, esasa yönelik; Adana Il
Emniyet Müdürlügü'nce Kadim Peri programına veri girisi yapılan trafik cezalarının kayıt dısı
istihdam servisince incelenmesi neticesinde davacıya ait tek katlı otobüse sürücü S.H. Yönetiminde
iken trafik para cezası uygulandıgının tespit edildigi, ilgili Kanunun açık hükmünde kurumun bu
bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal islemi yapacagının belirtildigi, kurumlarının baska bir
arastırma yapmadan islem yapmasının açık yasa hükmü oldugu, islemde herhangi bir hukuka
aykırılık bulunmadıgı belirtilerek davanın reddi gerektigi savunulmaktadır.
TÜRK MILLETI ADINA
Karar veren Adana 1. Idare Mahkemesi Hakimligi'nce, dava dosyası incelenerek geregi
düsünüldü:
Davalı idarenin süre asımı itirazı yerinde görülmeyerek isin esasına geçildi.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalı
Sayılanlar" baslıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; hizmet akdi ile bir veya birden fazla
isveren tarafından çalıstırılanların sigortalı sayılacagı, "Sigortalı Bildirimi ve Tescili" baslıklı 8.
maddesinde; isverenlerin sigortalı sayılan isçileri, sigortalılık baslangıç tarihinden önce, sigortalı ise
giris bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlü oldugu, "Sigortalılıgın Sona Ermesi" baslıklı 9.
maddesinde; Isverenlerin, sigortalılıgı sona eren isçilerin durumlarını Kuruma bildirmekle yükümlü
oldukları, "Isyeri, Isyerinin Bildirilmesi, Devri, Intikali Ve Nakli" baslıklı 11. maddesinde;
Isverenin, örnegi Kurumca hazırlanacak isyeri bildirgesini en geç sigortalı çalıstırmaya basladıgı
tarihte, Kuruma vermekle yükümlü oldugu belirtilmis, "Prim Belgeleri ve Isyeri Kayıtları" baslıklı
86. maddesinde; "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik
destek primine tabi sigortalılar için isverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet
belgelerinin sekli, içerigi, ekleri, ilgili oldugu dönemi, verilme süresi ve diger hususlar Kurum
tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Isveren, isyeri sahipleri; isyeri defter, kayıt ve
belgelerini ilgili oldugu yılı takip eden yıl basından baslamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri
otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun
denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbes gün içinde ibraz
etmek zorundadır" hükmü yer almıs, "Kurumca Verilecek Idari Para Cezaları" baslıklı 102.
maddesinin (a-2) bendinde; "8. maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediginin,
mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden
ya da diger kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları geregince yapacakları
sorusturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluslar, kamu idareleri ile
kanunla kurulan kurum ve kuruluslardan alınan bilgi ve belgelerden anlasılması halinde bildirgeyi
vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para
cezası uygulanacagı belirtilmis, 102. maddesinin (a-3) bendinde; "Isyeri esas alınmak suretiyle
bildirgenin verilmedigine iliskin; mahkemenin karar tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle
görevli memurlarının tespit tarihinden, diger kamu kurum ve kuruluslarının denetim elemanlarının
rapor tarihinden, bankalar, döner sermayeli kuruluslar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve
kuruluslardan alınan bilgi veya belgelerin Kuruma intikal tarihinden itibaren bir yıl içinde bu bendin
(2) numaralı alt bendinde sayılan durumlardan biriyle tekrar bildirge verilmediginin anlasılması
halinde, bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında bu defa her bir sigortalı için asgari ücretin
bes katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü, 102. maddesinin (c-4) bendinde; "86 ncı
maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen sekilde ve
us?lde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu
tutuldugu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil
için; Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmis memurlarınca
yapılan tespitler veya diger kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları geregince
yapacakları sorusturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli
kuruluslar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluslardan alınan bilgi ve belgelerden,
hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmedigi veya eksik bildirildigi anlasılan sigortalılarla ilgili
olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadıgı, isverence düzenlenip düzenlenmedigi
dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü, 102.
maddesinin (j) fıkrasında ise, 9'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılıgı
sona erenlere iliskin bildirimin süresi içerisinde Kuruma verilmemesi halinde her bir sigortalı için
fiilin islendigi tarihteki cari asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanacagı hükmü
yer almıstır.
Aynı Kanun'un "Kurumun Denetleme ve Kontrol Yetkisi" baslıklı 59. maddesinde de;
(1)Bu Kanunun uygulanmasına iliskin islemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile
görevlendirilmis memurları eliyle yürütülür...(7) Kamu idarelerinin denetim elemanları kendi
mevzuatı geregince isyerlerinde yapacakları sorusturma, denetim ve incelemeler sırasında,
çalıstırılanların sigortalı olup olmadıgını da tespit ederek, sigortasız çalıstırılanları Kuruma
bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi mevzuatları geregince yaptıkları inceleme ve
tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün
sayılarının eksik bildirilmesi sonucunu doguran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma
bilidirirler. Kurum bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal islemi yapar." düzenlemesi yer
almıstır.
12.05.2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sosyal Sigorta Islemleri
Yönetmeligi'nin "Tanımlar" baslıklı 4. maddesinin (g) fıkrasında, Isyeri sahibi: Kanuna göre
sigortalı olanların islerini yaptıkları isyerlerinin sahibi veya kullanıcısı olan gerçek ya da tüzel kisiler
ile tüzel kisiligi olmayan kurum ve kuruluslar olarak tanımlanmıstır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerine göre, isyeri sahipleri tarafından sigortalılık baslangıç
tarihinden önce sigortalı ise giris bildirgesinin Kuruma verilmesi gerektigi, ayrıca ilgili aya ait aylık
prim ve hizmet belgesinin takip eden ay içinde idarece belirlenen günde en geç verilmesi gerektigi,
bu yükümlülüklere uyulmaması halinde idari para cezasının uygulanacagı hüküm altına alınmıstır.
5510 sayılı Kanun hükümlerinde, bir isveren nezdinde hizmet akdi ile çalıstırılanların
zorunlu olarak sigortalı sayılacagı, bu biçimde çalıstırılanların bulundugu isyerlerinin bildirim
yükümlülüklerinin neler oldugu sayılmıs ve Kanun ile isveren için getirilen yükümlülüklerin geregi
gibi yerine getirilmemesi halinde fiillerin karsılıgı idari para cezaları ile cezalandırılacakları
belirlenmis bulunmaktadır. Ancak, isverenin anılan yasadan kaynaklanan yükümlülüklerinin
baslaması ve bunların yerine getirilmemesi durumunda idari para cezası yaptırımına ugraması için,
temel kosulun isyerinde çalıstırılan kisinin Kanun'un 4/a maddesi uyarınca sigortalı sayılacak olan
"hizmet akdi" ile çalıstırılan kisi olması gerekmektedir.
Isveren ile çalısan kisi arasındaki iliskinin "hizmet akdine" dayalı bir iliski olup olmadıgının,
Kanunda yapılan tanımın bir geregi olarak; ilgili yasalarda yapılan tanımlamanın getirdigi
"kosullara" göre degerlendirilmesi, idarece bu yönde yapılan inceleme ve denetimlerde bu
kosulların varlıgının idarece dayanak rapor ve tutanaklarda maddi gerçege uygun olarak ortaya
konulması zorunludur .
4857 sayılı Is Kanunu'nun "Tanımlar" baslıklı 2. maddesinde de; "Bir is sözlesmesine
dayanarak çalısan gerçek kisiye isçi, isçi çalıstıran gerçek veya tüzel kisiye yahut tüzel kisiligi
olmayan kurum ve kuruluslara isveren, isçi ile isveren arasında kurulan iliskiye is iliskisi denir.
Isveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddî olan ve olmayan unsurlar ile isçinin
birlikte örgütlendigi birime isyeri denir..." kuralına yer verilmistir.
Bu kapsamda; 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yapılan sigortalı tanımı ve göndermede
bulundugu Kanunlarda hizmet akdinin nitelik ve unsurları birlikte degerlendirildiginde; bir kisinin
5510 sayılı Kanun'un 4/a bendi uyarınca sigortalı sayılması için bir isverene "bagımlı" olarak, "is
görme" borcu altına, isverenin de karsılıgında "ücret" ödeme borcu altına girmesi gerektigi,
dolayısıyla bu çerçevede; davalı idarece yapılan denetimlerde isyerinde bulunan kisiler ile isyerinin
sahibi olan isveren arasındaki iliskinin "hizmet akdine" dayalı bir iliski oldugunun 5510 sayılı
Kanun'un 59. maddesinin denetim personeline verdigi yetkiler kullanılarak yemin hariç her türlü
maddi kanıt, ifade ile ortaya konulması, yerinde düzenlenen tutanakta yada hazırlanan inceleme
raporunda çalısanın isverene bagımlı olarak onun isyerinde is gördügü, isverenin de karsılıgında
çalısana ücret ödediginin ortaya konulması gerekmektedir.
Diger yandan, isveren yönünden Kanun ile getirilmis yükümlülüklerini yerine getirmedigi
ileri sürülüp, kabahatli sayılarak uygulanan idari yaptırımların dayanagı olan denetim tutanakları ile
inceleme raporlarının ve/veya dayanak alınan bilgi ve belgelerin isyerinde bulunan kisilerin hizmet
akdiyle çalıstıklarının kabul edilmesini gerektirecek belirlemeleri içermesi; ceza hukukunun kabahat
hukukunda da geçerli olan yasallık, lehe yorum, süpheden sanık yararlanır gibi üstün hukuk
ilkelerinin de bir geregi olarak kabul edilmelidir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Adana Il Emniyet Müdürlügü'nce Kadim Peri programına
veri girisi yapılan trafik cezalarının kayıt dısı istihdam servisince incelenmesi neticesinde davacıya
ait 27 BUE 63 plakalı araca 03.01.2024 tarihinde sürücü S.H. yönetiminde iken trafik idari para
cezasu uygulandıgı, bu sekilde davacının sigortasız isçi çalıstırdıgının tespit edildigi gerekçesiyle
Sosyal Güvenlik Kurumu Baskanlıgı Sosyal Güvenlik Il Müdürlügü Seyhan Sosyal Güvenlik
Merkezi'nin 19.08.2024 tarih 112920611 sayılı islemiyle davacı hakkında 52.006,00-TL tutarında
idari para cezası uygulanması üzerine anılan islemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldıgı
anlasılmaktadır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri dogrultusunda idari para cezası uygulanabilmesi için
isnat edilen fiilin islendigine dair dayanak alınabilecek saptamaların, maddi olguların her türlü
süpheden uzak ve net bir sekilde ortaya konulması, fail fiil iliskisinin kurulması zorunludur.
Bu nedenle, 5510 sayılı Kanun'un 59. maddesi geregi kamu kurum ve kurulusları tarafından
Kurum'a gönderilen tespitler üzerine Kurum'ca, bu tespitlerin islem tesis edilmesi için yeterli olup
olmadıgı degerlendirilerek, denetim elemanlarınca yapılan bildirimler idari islemin tesisinde yeterli
bulundugu takdirde ek bir arastırma yapmaksızın buna dayanarak islem tesisinin mümkün oldugu,
yeterli bulunmadıgı taktirde ise islem tesis edilebilmesi için Kurum tarafından gerekli incelemeler
yapılmalıdır.
Uyusmazlıkta, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleriyle dava dosyasının birlikte
degerlendirilmesinden; Adana Valiligi Il Emniyet Müdürlügü tarafından davacının sahibi oldugu
araca S.H. yönetimindeyken idari para cezası uygulandıktan sonra bu durumun davalı idareye
bildirilmesi ve Kadim Peri Programına veri girisi yapılması üzerine, baskaca bir arastırma
yapılmaksızın dogrudan dava konusu idari para cezasının uygulandıgı anlasılmaktadır.
Bu durumda; sigortasız çalıstıgı belirtilen anılan kisinin gerçekten davacı yanında çalısıp
çalısmadıgı, bu kisiye ücret ödemesi yapılıp yapılmadıgı, sözü edilen kisinin ve olayla ilgili varsa
diger tanıkların ifadelerine basvurulması amacına yönelik olarak sosyal güvenlik mevzuatı
bakımından yetkili ve uzman kurum memurları vasıtasıyla etkin bir sorusturmanın yapılmadıgı,
bakılan olayda yapılacak etkin bir sorusturma sonucunda, ceza kesilmesine giden süreçte sigortasız
isçi çalıstırma fiilinin islenip islenmedigi hususunun her türlü süpheden uzak ve hukuken kabul
edilebilir kesin delillerle tespit edildikten sonra ortaya konulması gerekirken, bu yol ve yöntemler
izlenmeden, Adana Valiligi Il Emniyet Müdürlügü'nün davalı idareye gönderdigi trafik para cezası
uygulandıgına iliskin yazısı ve Kadim Peri Programına yapılan veri girisi esas alınmak suretiyle
uygulanan para cezasına dair dava konusu islemde hukuka uyarlık bulunmadıgı sonucuna
varılmıstır.
Açıklanan nedenlerle;
1-Dava konusu islemin iptaline,
2-Asagıda dökümü yapılan 1.409,30-TL yargılama gideri ile karar tarihinde yürürlükte
bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 30.000,00-TL avukatlık ücretinin
davalı idare tarafından davacıya ödenmesine,
3-Artan posta ücretinin talep edilmesi hâlinde derhâl, talep edilmemesi hâlinde ise kararın
kesinlesmesinden sonra re'sen davacıya iadesine,
4-Kararın teblig tarihini izleyen günden itibaren (30) gün içerisinde Adana Bölge Idare
Mahkemesi'ne istinaf yolu açık olmak üzere, 27/02/2026 tarihinde karar verildi.
HAKIM
MEHMET KEMAL NAZIK
101137
Mahkeme açıkça vurgulamıştır:
Mahkemeye göre SGK:
❗ Ancak somut olayda bunların hiçbiri yapılmamıştır.
Mahkeme şu kritik hatayı tespit etmiştir:
👉 SGK, yalnızca Emniyet’ten gelen trafik kaydıyla işlem yapmıştır
Hiçbir ek araştırma yoktur.
Mahkeme, kabahat hukukunda da geçerli olan şu ilkeye dikkat çekmiştir:
👉 Kesin ve şüpheden uzak delil olmadan ceza verilemez
👉 İdari para cezası hukuka aykırı bulunarak İPTAL edilmiştir
(2026/661 E. – 2026/149 K.)
📎 Karar metni:
T.C.
BINGÖL
IDARE MAHKEMESI
ESAS NO : 2026/661
KARAR NO : 2026/149
DAVACI : ...............
VEKILI : AV. AHMET ÇOLAK -(e-tebligat)
DAVALI : SOSYAL GÜVENLIK KURUMU BASKANLIGI -(e-tebligat)
VEKILI : AV. GIZEM SENER TAS -(Aynı Yerde)
DAVANIN ÖZETI : Davacı tarafından, kayıt dısı (sigortasız) isçi çalıstırdıgından ve sigortalı ise giris
bildirgesini, isten ayrılıs bildirgesini ve muhtasar prim ve hizmet beyannamesini süresi içerisinde kuruma
vermediginden bahisle 5510 sayılı Kanunun 102. maddesi uyarınca 80.616,00-TL idari para cezasıyla
cezalandırılmasına iliskin Mus Sosyal Güvenlik Il Müdürlügünün 24/09/2025 tarih ve E:125197369 sayılı
isleminin; hukuka aykırı oldugu, somut tespit olmaksızın yalnızca trafik cezası sebebiyle söz konusu islemin tesis
edildigi, aracı kullanan kisinin isçisi degil kardesi oldugu ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETI : Davalı idare tarafından, E.K. Isimli kisi hakkında davacının maliki oldugu ticari
aracı kullanmaktayken trafik para cezası düzenlendigi ve durumun kolluk tarafından bildirildigi, islemin hukuka ve
mevzuata uygun oldugu ileri sürülerek davanın reddi gerektigi savunulmaktadır.
TÜRK MILLETI ADINA
Karar veren Bingöl Idare Mahkemesi Hakimligi'nce, dava dosyası incelenerek isin geregi düsünüldü:
Dava, davacı tarafından, kayıt dısı (sigortasız) isçi çalıstırdıgından ve sigortalı ise giris bildirgesini, isten
ayrılıs bildirgesini ve muhtasar prim ve hizmet beyannamesini süresi içerisinde kuruma vermediginden bahisle
5510 sayılı Kanunun 102. maddesi uyarınca 80.616,00-TL idari para cezasıyla cezalandırılmasına iliskin Mus
Sosyal Güvenlik Il Müdürlügünün 24/09/2025 tarih ve E:125197369 sayılı isleminin iptali istemiyle açılmıstır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanununun 8. maddesinin 1. fıkrasında,
"Isverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kisileri, 7 nci maddenin
birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık baslangıç tarihinden önce, sigortalı ise giris bildirgesi ile
Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Ancak isveren tarafından sigortalı ise giris bildirgesi;
a) Insaat, balıkçılık ve tarım isyerlerinde ise baslatılacak sigortalılar için, en geç çalısmaya baslatıldıgı gün,
b) Yabancı ülkelere sefer yapan ulastırma araçlarına sefer esnasında alınarak çalıstırılanlar ile Kuruma ilk
defa isyeri bildirgesi verilecek isyerlerinde; ilk defa sigortalı çalıstırmaya baslanılan tarihten itibaren bir ay içinde
çalısmaya baslayan sigortalılar için, çalısmaya basladıkları tarihten itibaren en geç söz konusu bir aylık sürenin
doldugu tarihe kadar,
c) Kamu idarelerince istihdam edilen 4447 sayılı Issizlik Sigortası Kanununa göre issizlik sigortasına tabi
olmayan sözlesmeli personel ile kamu idarelerince yurt dısı görevde çalısmak üzere ise alınanların, çalısmaya
basladıkları tarihten itibaren bir ay içinde,
Kuruma verilmesi halinde, sigortalılık baslangıcından önce bildirilmis sayılır.", 9.maddesinin a)
bendinde, "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdigi tarihten itibaren sona erer.", 59.maddesinin birinci
fıkrasında, "Bu Kanunun uygulanmasına iliskin islemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile
görevlendirilmis memurları eliyle yürütülür. Askerî isyerlerine ait sigorta islemlerinin denetim ve kontrolü, askerî
is müfettisleri tarafından da yapılabilir.", yedinci fıkrasında, "Kamu idarelerinin denetim elemanları kendi
mevzuatı geregince isyerlerinde yapacakları sorusturma, denetim ve incelemeler sırasında, çalıstırılanların sigortalı
olup olmadıgını da tespit ederek, sigortasız çalıstırılanları Kuruma bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi
mevzuatları geregince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas
kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirilmesi sonucunu doguran tespitlerini de en geç bir ay içinde
Kuruma bildirirler. Kurum bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal islemi yapar. Ilgililerin itiraz hakları
saklıdır." 86.maddesinin birinci fıkrasında, "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal
güvenlik destek primine tabi sigortalılar için isverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet
belgelerinin sekli, içerigi, ekleri, ilgili oldugu dönemi, verilme süresi ve diger hususlar Kurum tarafından çıkarılan
yönetmelikle belirlenir.", maddenin ikinci fıkrasında, "Isveren, isyeri sahipleri; isyeri defter, kayıt ve belgelerini
ilgili oldugu yılı takip eden yıl basından baslamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve
iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen
memurlarınca istenilmesi halinde onbes gün içinde ibraz etmek zorundadır.", maddenin sekizinci fıkrasında,
"Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca isyerinde fiilen yapılan tespitlerden ve kamu idarelerinin
denetim elemanlarınca kendi mevzuatı geregince yapacakları sorusturma, denetim ve incelemelerden kayıt ve
belgelere dayanmaksızın çalıstıgı belirlendigi halde, hizmetlerinin veya prime esas kazançlarının Kuruma
bildirilmedigi anlasılan veya eksik bildirildigi tespit edilen sigortalıların geriye yönelik hizmetlerinin veya prime
esas kazançlarının, en fazla tespitin yapıldıgı tarihten geriye yönelik bir yıllık süreye iliskin kısmı dikkate alınır.",
102.maddesinin a) bendinde, "...2)8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediginin,
mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diger
kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları geregince yapacakları sorusturma, denetim ve
incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluslar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve
kuruluslardan alınan bilgi ve belgelerden anlasılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir
sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. (...), c) bendinde, "86 ncı maddesinin
birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen sekilde ve us?lde vermeyenler ya da
Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutuldugu halde anılan ortamda
göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;(...)
4)Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmis memurlarınca yapılan
tespitler veya diger kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları geregince yapacakları sorusturma,
denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluslar, kamu idareleri ile kanunla kurulan
kurum ve kuruluslardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmedigi veya eksik
bildirildigi anlasılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadıgı, isverence
düzenlenip düzenlenmedigi dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında, idari para cezası
uygulanır.", maddenin j) bendinde, "9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılıgı sona
erenlere iliskin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık istirakçiliginin
baslama veya sona ermesine iliskin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen sekle ve usule uygun olarak
yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutuldugu halde anılan
ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında islenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan
defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını asmamak kaydıyla her bir sigortalı
veya sandık istirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmü yer almıstır.
Yukarıda anılan yasa kuralları ile bir isveren nezdinde hizmet akdi ile çalıstırılanların zorunlu olarak
sigortalı sayılacagının kurala baglandıgı, bu biçimde çalıstırılanların bulundugu isyerlerinin bildirim
yükümlülüklerinin sayıldıgı ve yasa ile isveren için getirilen yükümlülüklerin geregi gibi yerine getirilmemesinin
karsılıgı idari para cezalarının belirlendigi açıktır. Ancak, isverenin anılan yasadan kaynaklanan yükümlülüklerinin
baslaması ve bunların yerine getirilmemesi durumunda idari para cezası yaptırımına ugraması için, temel kosulun
isyerinde çalıstırılan kisinin Yasanın 4/a maddesi uyarınca sigortalı sayılacak olan "hizmet akdi" ile çalıstırılan kisi
olması gerekmektedir.
Buna göre, isveren ile çalısan kisi arasındaki iliskinin "hizmet akdine"dayalı bir iliski olup olmadıgının,
Yasada yapılan tanımın bir geregi olarak; ilgili yasalarda yapılan tanımlamanın getirdigi "kosullara" göre
degerlendirilmesi, idarece bu yönde yapılan inceleme ve denetimlerde bu kosulların varlıgının idarece dayanak
rapor ve tutanaklarda maddi gerçege uygun olarak ortaya konulması gerekmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacıya ait "81 EZ 113" plakalı araçta 11/03/2025 tarihinde trafik
ekiplerince yapılan denetimlerde aracı E.K.'nin (davacının kardesi) kullandıgı tespit edilerek Mus Sosyal Güvenlik
Il Müdürlügü'ne bildirilmesi üzerine, Mus Sosyal Güvenlik Il Müdürlügü tarafından 23/07/2025 tarih ve
E-122741706 sayılı islem ile davacıdan E.K.'nin aylık prim ve hizmet belgesi ile ise giris ve isten çıkıs
bildirgelerinin verilmesinin istendigi, davacı tarafından bu yükümlülügün yerine getirilmemesi üzerine Mus Sosyal
Güvenlik Il Müdürlügü'nün 24/09/2025 tarih ve E:125197369 sayılı islemi ile E.K.'nin ise giris ve isten ayrılıs
bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin süresi içinde kuruma verilmediginden bahisle 5510 sayılı
Kanun'un 102. maddesi uyarınca 80.616,00 TL idari para cezası uygulanmasına karar verilmesi üzerine bakılmakta
olan davanın açıldıgı anlasılmıstır.
Uyusmazlıkta, davalı idarece dosyaya sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Mus Sosyal Güvenlik
Il Müdürlügünce emniyet tarafından düzenlenen tek bir trafik denetim tutanagına istinaden islem tesis edildigi,
dava konusu islemin sadece trafik ceza tutanakları esas alınarak tesis edildigi, bunun dısında herhangi bir inceleme
veya tespit yapılmadıgı, sigortasız çalıstıgı belirtilen E.K.'nin davacı yanında fiilen ne is yaptıgı, ne kadar ücret
aldıgı hususunda bir saptamaya yer verilmedigi gibi ayrıca denetmen raporu düzenlendigine dair bilgi ve belgenin
de dosyaya sunulmadıgı anlasılmıstır.
Bu durumda, dava konusu isleme dayanak bilgi belgelerin davacıya ait isyerinde sigortasız çalıstıgı
belirtilen kisinin gerçekten çalısıp çalısmadıgı hususunu somut olarak ortaya koyamadıgı açık olup, bu kisiye ücret
ödemesi yapılıp yapılmadıgının, idarece sözü edilen kisinin veya tanıkların ifadelerine de basvurulmak suretiyle
sosyal güvenlik mevzuatı bakımından yetkili ve uzman kurum memurları vasıtasıyla yapılacak etkin bir
sorusturma sonucunda atılı fiillerin islendigi hususunun her türlü süpheden uzak ve hukuken kabul edilebilir kesin
delillerle ortaya konulması gerekirken, bu yol ve yöntemler izlenmeden, sadece düzenlenen trafik para cezası
tutanagı esas alınmak suretiyle sigortasız isçi çalıstırıldıgından bahisle uygulanan dava konusu idari para cezasında
hukuka uyarlık bulunmadıgı sonucuna varılmıstır.
Açıklanan nedenlerle;
1-Dava konusu islemin iptaline,
2-Asagıda dökümü yapılan 1.629,30 TL yargılama gideri ile karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık
Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 30.000,00-TL vekalet ücretinin davalı idare tarafından davacıya
ödenmesine,
3-Artan posta ücretinin talep edilmesi hâlinde derhâl, talep edilmemesi hâlinde ise hükmün
kesinlesmesinden sonra re'sen davacıya iadesine,
4-Kararın teblig tarihinden itibaren otuz (30) gün içerisinde Diyarbakır Bölge Idare Mahkemesi'ne
istinaf yolu açık olmak üzere,17/03/2026 tarihinde karar verildi.
HAKIM
NAZMI DULKADIROGLU
300197
Mahkeme açıkça belirtmiştir:
👉 SGK yalnızca tek bir trafik denetim tutanağına dayanmıştır
Mahkeme şu eksiklikleri tek tek saymıştır:
Mahkeme çok net:
👉 Tanık ifadeleri alınmadan, saha denetimi yapılmadan ceza kesilemez
Mahkeme şu sonuca ulaşmıştır:
👉 İşçi–işveren ilişkisi somut ve kesin delillerle ortaya konulamamıştır
👉 İdari para cezası hukuka aykırı bulunarak İPTAL edilmiştir
Bu iki karar birlikte değerlendirildiğinde:
✔ Trafik tutanağı tek başına yeterli değildir
✔ SGK aktif araştırma yapmak zorundadır
✔ Hizmet akdi somut delille ispatlanmalıdır
✔ Şüpheli durumlarda ceza kesilemez
📌 Bu yaklaşım artık yerleşik içtihat haline gelmektedir.
👉 “Trafik cezası ≠ Sigortasız işçi çalıştırma”
SGK’nın bu yöndeki işlemleri, mahkemelerden dönmeye devam etmektedir.
