Sorun Nedir? Trafik Tutanağından SGK Cezasına Uzanan Süreç

Ticari araç işleten işverenler, plakalarına kesilen bir trafik cezasının aylarca sonra kendilerine binlerce liralık SGK idari para cezası olarak döndüğünü hayretle keşfetmektedir. Bu durum tesadüfi değil; kurumlar arası sistematik bir veri paylaşımının sonucudur.

2018 yılında Emniyet Genel Müdürlüğü ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasında imzalanan veri paylaşım protokolü çerçevesinde, ticari araçlara kesilen trafik ceza tutanakları her ay düzenli olarak SGK'ya iletilmektedir. SGK bu listeleri alır almaz, tutanak tarihinde araçta bulunan sürücünün söz konusu işveren tarafından sigortalı gösterilip gösterilmediğini sorgular. Sürücünün sigortalı olmaması durumunda SGK, 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca işverene idari para cezası uygular.

SGK Hangi Mantıkla Ceza Kesiyor?

SGK'nın bu uygulamasının altında yatan hukuki kurgu şudur: Ticari bir araçta seyreden sürücü, araç sahibinin bünyesinde çalışıyor olmalıdır; bu nedenle SGK'ya bildirilmiş olması gerekir. Tutanaktaki sürücü "bildirimi yapılmamış sigortalı" sayılmakta ve işverene her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında ceza kesilmektedir.

Ancak bu kurgusal çıkarım gerçeği yansıtmaktan son derece uzaktır. Uygulamada araçta çeşitli nedenlerle bulunan, işverenle herhangi bir iş ilişkisi olmayan kişiler —akraba, tanıdık, geçici araç kullanan üçüncü kişiler— cezaya gerekçe gösterilmektedir. İşte bu nedenle mahkemeler, bu tür cezaların büyük bölümünü iptal etmektedir.

Yargının Tutumu: Tek Tutanak Yeterli Değildir

Türk idare mahkemelerinin ve Danıştay'ın yerleşik içtihadı açıktır: Yalnızca bir trafik ceza tutanağı, sigortalı çalıştırma fiilini ispatlamak için tek başına yeterli delil değildir.

Mahkemeler, cezanın hukuka uygun sayılabilmesi için SGK'nın şu soruları yanıtlamış olması gerektiğini vurgulamaktadır:

• Sürücü gerçekten işverenin işçisi midir?
• Aralarında fiilî bir iş ilişkisi mevcut mudur?
• İşveren sürücüye ücret ödemiş midir?
• Sürücünün ve varsa diğer tanıkların ifadesi alınmış mıdır?

Adana Bölge İdare Mahkemesi de bu doğrultuda verdiği pek çok kararla SGK'nın ret kararlarını bozmuş, ilk derece mahkemelerinin iptal hükümlerini onamıştır.

Dava Süreci: Doğrudan İdare Mahkemesine 30 Gün İçinde

SGK idari para cezasıyla karşılaşan işverenin önünde birden fazla hukuki yol görünse de uygulamada en etkin ve güvenli yol, cezanın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yetkili idare mahkemesine doğrudan iptal davası açmaktır.

Bazı kaynaklar önce SGK bünyesindeki İdari Para Cezası İtiraz Komisyonu'na başvurulması gerektiğini belirtmektedir. Ancak bu yol zorunlu değildir. Büromuzun uzun yıllara dayanan deneyimi göstermektedir ki itiraz komisyonunu atlayarak doğrudan idare mahkemesine açılan davalar hem süreç hem de sonuç açısından çok daha verimlidir.

Öte yandan şunu özellikle belirtmek gerekir: Trafik cezasıyla birlikte aracın trafikten men kararı da verilmişse yetkili mahkeme zaten başından itibaren idare mahkemesidir. Bu durumda Sulh Ceza Hakimliği'ne başvurmak hatalı bir seçim olacaktır.

Sürücünün Kim Olduğu Araştırılmadan Ceza Kesilemez

Büromuzun yürüttüğü davalarda en sık karşılaştığımız iptal gerekçesi şudur: SGK, sürücünün kim olduğunu ve o kişiyle işverenin gerçek bir iş ilişkisi olup olmadığını araştırmaksızın ceza kesmiştir.

Aşağıdaki durumlarda SGK cezasının hukuka aykırı olduğu kural olarak kabul görmektedir:

• Araç o gün sahibinin bir yakını tarafından kullanılıyorsa
• Sürücü, araç sahibinin işçisi değil tamamen bağımsız bir üçüncü kişiyse
• Araç bir başka şirkete kiralanmış ya da tahsis edilmişse
• Sürücü başka bir işverende kayıtlı sigortalı olarak zaten çalışıyorsa
• Tutanaktaki kişinin o gün fiilen çalıştığını kanıtlayan ek bir belge yoksa

Ceza Tebliğ Edilince Ne Yapmalısınız?

Tebliğ tarihinden itibaren 30 gün son derece kısa geçmektedir. Bu nedenle cezayı eline alan işverenin vakit kaybetmeden bir avukattan hukuki değerlendirme alması hayati önem taşımaktadır.

Dava açılması aşamasında şu belgeler hazırlanmalıdır:

• SGK'nın idari para cezası kararı ve tebligatı
• Söz konusu tarihte araçta bulunan sürücüye ilişkin tüm belgeler
• Sürücünün o dönemde başka bir işverende sigortalı olduğuna dair kayıtlar
• Araç kullanım iznine dair belgeler, kira sözleşmeleri veya yazışmalar
• İşyeri çalışan listeleri ve bordro kayıtları

Adana Hukuk Bürosu Olarak Bu Alandaki Yaklaşımımız

Büromuz, trafik ceza tutanağına dayalı SGK idari para cezaları konusunda Türkiye genelinde yüzlerce iptal davası yürütmüştür. Adana Bölge İdare Mahkemesi başta olmak üzere pek çok bölge idare mahkemesinde kesinleşmiş iptal kararlarımız mevcuttur.

Temel ilkemiz şudur: Hukuka aykırı bir cezayı ödemek, onu kabullenmek demektir. Cezayı ödemiş olsanız dahi, süre içinde dava açarak ödediğiniz tutarı geri almanız mümkün olabilir.

Hakkınızda trafik tutanağına dayalı SGK idari para cezası uygulanmışsa, dosyanızı ücretsiz olarak incelemek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.