Kiralık Ticari Araçta Trafik Cezasına Dayalı SGK İdari Para Cezası Kime Kesilir?

Anahtar kelimeler: kiralık ticari araç SGK cezası, araç kiralama sigortasız işçilik, ticari araç kira sözleşmesi SGK

Ticari araç filosu işleten şirketler ile bireysel araç sahiplerinin karşılaştığı önemli bir sorun, aracın kiraya verilmiş olduğu dönemde meydana gelen bir trafik denetiminin, SGK tarafından doğrudan araç sahibine yönelik bir idari para cezasına dönüştürülmesidir. Oysa araç, o tarihte kiracının fiili hakimiyetinde ve işletmesinde bulunmaktadır.

Sorunun Kaynağı: Araç Sahibi ile Fiili İşleten Ayrımı

SGK'nın idari para cezası uygularken temel aldığı trafik tutanağı, genellikle aracın plaka/ruhsat sahibi bilgisini esas alır. Ancak bir aracın ruhsat sahibi ile o aracı fiilen işleten, çalışanını görevlendiren ve işletme organizasyonunu kuran kişi her zaman aynı olmayabilir. Özellikle:

• Uzun süreli kiralama sözleşmeleriyle üçüncü kişilere devredilen ticari araçlarda,
• Filo kiralama şirketlerinin araçlarını kiralayan işletmelerde,
• Bir şoförün, başka bir işletmenin aracını kiralayarak kendi nam ve hesabına çalıştığı durumlarda,

trafik tutanağındaki ruhsat sahibi bilgisi, gerçek işveren ilişkisini yansıtmayabilir.

Bu Durumda Kim Sorumlu Tutulmalı?

Bir çalışma ilişkisinin varlığından ve buna bağlı sigortasız çalıştırma iddiasından söz edilebilmesi için, kimin işveren sıfatını taşıdığının — yani kimin işi organize ettiğinin, talimat verdiğinin ve ücreti ödediğinin — doğru tespit edilmesi gerekir. Aracın ruhsatının kimin üzerine kayıtlı olduğu, bu sorunun tek başına cevabı değildir. Kira sözleşmesiyle aracı fiilen işleten taraf, gerçek anlamda "işveren" konumundaysa, SGK'nın cezayı doğrudan ruhsat sahibine kesmesi hatalı olabilir.

Savunmada Öne Çıkarılması Gereken Noktalar

1. Kira sözleşmesinin ibrazı: Aracın, tutanak tarihinde kiracının fiili hakimiyetinde olduğunu gösteren kira sözleşmesi ve varsa teslim tutanağı dosyaya sunulmalıdır.
2. Fiili işleten kim? Aracı kullanan kişiye talimat veren, ücretini ödeyen, işi organize eden tarafın kim olduğu somut biçimde ortaya konmalıdır.
3. Ruhsat sahibinin pasif konumu: Ruhsat sahibinin, aracı kiraya verdikten sonra işletme sürecine hiçbir müdahalesinin bulunmadığı vurgulanmalıdır.
4. Doğru muhatabın belirlenmesi talebi: Dava dilekçesinde, cezanın yanlış kişiye (salt ruhsat sahibine) yöneltildiği, gerçek işletenin farklı bir kişi/kurum olduğu açıkça ileri sürülmelidir.

Filo Sahipleri İçin Önleyici Öneri

Araçlarını düzenli olarak kiraya veren şirket ve şahısların, kira sözleşmelerinde aracın işletme sorumluluğunun kiracıya ait olduğuna dair açık hükümler bulundurması, ileride doğabilecek bu tür SGK cezalarına karşı güçlü bir savunma zemini oluşturur.

Deneyimin Katkısı

Adana merkezli hukuk pratiğimde, Türkiye genelinden gelen filo ve kiralık ticari araç sahiplerine yönelik SGK idari para cezası dosyalarında, ruhsat sahibi ile fiili işleten ayrımını net biçimde ortaya koyarak açtığımız yaklaşık 800 davada %95 civarında bir başarı oranına ulaştık.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kira ilişkisinin ispatı ve niteliği her dosyada farklılık gösterebilir. Aracınızı kiraya vermiş durumdaysanız ve benzer bir cezayla karşılaştıysanız, kira sözleşmenizle birlikte değerlendirme yaptırmanızı öneririz.