Trafik Tutanağı Tek Başına "Sigortasız İşçi Çalıştırma" İddiasını İspatlar mı?

Anahtar kelimeler: sigortasız işçi çalıştırma SGK cezası, trafik tutanağı ile işçi ispatı, 5510 sayılı kanun 59. madde

SGK'nın trafik ceza tutanaklarına dayanarak kestiği idari para cezalarının büyük bölümü, aslında tek bir soruya dayanıyor: Aracın içinde bulunan kişi gerçekten o işverenin sigortasız çalışanı mıydı, yoksa trafik memurunun yorumundan mı ibaretti?

Bu sorunun cevabı, davanın kaderini belirliyor.

Kanunun Aradığı İspat Standardı

5510 sayılı Kanun'un 59. maddesi, SGK denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlara geniş yetkiler tanısa da, bu yetki her idari birimin veya her kolluk görevlisinin re'sen çalışma ilişkisi tespiti yapabileceği anlamına gelmez. Bir kişinin "işçi" sayılabilmesi için:

• İşverenin talimatı altında,
• Belirli bir ücret karşılığında,
• Süreklilik arz eden bir organizasyon içinde çalıştığının

somut biçimde ortaya konması gerekir. Trafik denetiminde görevli memur, bu unsurların hiçbirini araştırma yetkisine veya zamana sahip değildir; sadece o anki gözlemini birkaç kelimeyle tutanağa geçirir.

Yargı Kararlarındaki Eğilim

Bu konudaki idari yargı kararlarında öne çıkan ortak vurgular şunlardır:

• Trafik tutanağındaki "araçta işçi bulunduğu" şeklindeki kayıtlar, çalışma ilişkisinin bütün unsurlarını (ücret, bağımlılık, süreklilik) kanıtlamaya tek başına yeterli görülmemektedir.
• SGK'nın, cezayı dayandırdığı iddiayı güçlendirecek ek delil — işyeri kaydı, tanık ifadesi, ücret ödemesine ilişkin belge gibi — sunması beklenmektedir.
• Aracın sahibi ile aracı kullanan kişi arasındaki ilişkinin niteliği (örneğin akrabalık, arkadaşlık, geçici yardımlaşma) araştırılmadan doğrudan "işçi-işveren" ilişkisi varsayımıyla ceza kesilmesi, idari işlemin gerekçe unsurunu zedelemektedir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Örnekler

• Servis şoförünün yanında bulunan ve arızi olarak yardım eden bir yakınının "işçi" sayılması,
• Dolmuş sahibinin, aracını geçici süreyle kullanan bir tanıdığının "sigortasız çalışan" olarak nitelendirilmesi,
• Ticari araç sahibinin, aracı satışa çıkardığı sırada test sürüşü yapan potansiyel alıcının "çalışan" sayılması.

Bu tür örneklerde, dosyaya somut ve güçlü delillerle itiraz edilmesi halinde idare mahkemelerinin cezayı iptal ettiği vakalarla sıkça karşılaşıyoruz.

Savunmada Nelere Dikkat Edilmeli?

1. Aracın içindeki kişinin, işverenle ilişkisinin gerçek mahiyetini ortaya koyan yazılı beyan ve varsa tanık delili hazırlanmalı,
2. SGK'nın dosyada sunduğu tek delilin tutanaktan ibaret olup olmadığı titizlikle incelenmeli,
3. Varsa idarenin ayrıca bir denetim raporu düzenleyip düzenlemediği sorgulanmalı,
4. Dava dilekçesinde, çalışma ilişkisinin unsurlarının (ücret, bağımlılık, süreklilik) somut olarak ispatlanamadığı vurgulanmalı.

Sonuç

SGK'nın trafik tutanağına dayalı idari para cezalarında, ispat yükünün aslında idarede olduğunu unutmamak gerekir. Adana merkezli hukuk pratiğimde, Türkiye'nin farklı illerinden gelen bu tür dosyalarda açtığım yaklaşık 800 davada, bu ispat eksikliğini titizlikle ortaya koyarak %95 civarında bir başarı oranına ulaştım.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; her olayın kendine özgü delil durumu farklı sonuçlar doğurabilir. Elinizdeki tutanak ve tebligat üzerinden somut değerlendirme için danışmanlık almanız faydalı olacaktır.